Temel bilgi
Exproof nedir?
Exproof ekipmanın temel amacı, elektrikli ekipmanın çevredeki patlayıcı atmosferi tutuşturmasını önlemektir. Kullanılan koruma yöntemine göre kıvılcım, sıcak yüzey ve iç patlamanın dış ortama yayılması kontrol altına alınır. Patlayıcı bir atmosferin tutuşması için üç şey gerekir: yakıt, oksijen ve tutuşturma kaynağı. Tesiste yakıtı ve oksijeni ortadan kaldıramazsınız — geriye tutuşturma kaynağını denetim altına almak kalır.
Elektrikli ekipman iki yolla tutuşturma kaynağı olur: kıvılcım ve sıcak yüzey. Ex koruma tipleri, bu iki yolun her birini farklı bir prensiple kapatır. Hangi prensibin gerekli olduğunu ise ekipmanın bulunduğu bölgenin sınıfı belirler.
1 · Bölge sınıfı
Bölge sınıfı, patlayıcı atmosferin ne kadar sık ve ne kadar uzun süre bulunduğunu söyler. Ekipman seçiminin ilk ve en belirleyici girdisidir; yanlış sınıflandırma, yanlış ekipmandan daha pahalıdır.
| Bölge | Atmosfer | Durum | Koruma seviyesi |
|---|---|---|---|
| Zone 1 | Gaz / buhar | Normal çalışmada zaman zaman oluşması bekleniyor | Gb |
| Zone 2 | Gaz / buhar | Normalde oluşmaz; oluşursa kısa sürer | Gc |
2 · Koruma tipi
Koruma tipi, tutuşturma kaynağının hangi prensiple ortadan kaldırıldığını söyler. Aynı bölgede birden fazla prensip kullanılabilir; seçim maliyet, bakım biçimi ve uygulamaya göre değişir.
- Ex db
- Alev sızdırmaz mahfaza
- İç patlama kabul edilir; alev sertifikalı aralıktan geçerken soğur
- Ex eb
- Artırılmış güvenlik
- Ark, kıvılcım ve aşırı sıcaklığın oluşmasının önüne geçilir
- Ex ec
- Kıvılcım çıkarmama
- Zone 2 için; normal çalışmada tutuşturma kaynağı oluşmaz
- Ex ia / ib
- Kendinden emniyetli
- Devreye giren enerji, arızada bile tutuşturmaya yetmeyecek şekilde sınırlanır
- Ex px
- Basınçlı mahfaza
- İçeride temiz hava basıncı tutularak patlayıcı karışım dışarıda bırakılır
3 · Sıcaklık sınıfı
Sıcaklık sınıfı, ekipmanın azami yüzey sıcaklığını sınırlar. Ortamdaki maddenin tutuşma sıcaklığı bu değerin üstünde olmalıdır. Sık atlanan nokta: T sınıfı, etiketteki ortam sıcaklığı aralığında geçerlidir — fırın önünde ya da soğuk hava deposunda aynı ürün sertifikalı sayılmaz.
T1
≤ 450 °C
T2
≤ 300 °C
T3
≤ 200 °C
T4
≤ 135 °C
T5
≤ 100 °C
T6
≤ 85 °C
4 · Etiketi okumak
Bir ekipmanın nereye uygun olduğunu katalog değil etiket söyler. Tek satır, her şeyi verir:
II 2G Ex db IIB T6 Gb
- II
- Ekipman grubu — yüzey sanayisi (I: yeraltı madeni)
- 2G
- Kategori 2, gaz ortamı — Zone 1 ve Zone 2'de kullanılabilir
- Ex db
- Koruma tipi — alev sızdırmaz mahfaza
- IIB
- Gaz grubu — etilen sınıfı (IIA propan, IIC hidrojen/asetilen); daha zorlu grup, diğer koşullar da uygunsa daha kolay grubu kapsar
- T6
- Sıcaklık sınıfı — azami yüzey sıcaklığı 85 °C
- Gb
- Koruma seviyesi — Zone 1'e uygun
Etiketiniz okunmuyor ya da emin değilseniz fotoğrafını gönderin — hangi bölgeye uygun olduğunu ve muadilini çıkaralım.
Sık sorulanlar
- Exproof ne demek?
- Türkçede yaygın kullanımıyla exproof, patlayıcı ortamda kullanılmak üzere sertifikalandırılmış ekipman anlamına gelir. İngilizce explosion proof ifadesinin kısaltmasıdır. Esas olan, ekipmanın çevredeki patlayıcı atmosferi tutuşturmamasıdır; koruma yöntemine göre kıvılcım, sıcak yüzey veya iç patlamanın dışarı yayılması kontrol altına alınır.
- Bir alanın zone sınıfını kim belirler?
- Tesisin patlamadan korunma dokümanını hazırlayan taraf belirler. Bölge sınıflandırması; ortamdaki maddenin özellikleri, kaçak kaynakları ve havalandırmanın etkinliği birlikte değerlendirilerek yapılır. Ekipman seçimi bu sınıflandırmadan sonra gelir.
- Etiketteki II 2G Ex db IIB T6 Gb ne anlama geliyor?
- II ekipman grubunu (yüzey sanayisi), 2G kategoriyi ve gaz ortamını, Ex db koruma tipini (alev sızdırmaz mahfaza), IIB gaz grubunu, T6 sıcaklık sınıfını (azami yüzey sıcaklığı 85 °C), Gb ise koruma seviyesini gösterir. Bu satır, ekipmanın hangi bölgede kullanılabileceğini tek başına söyler.
- Zone 2'ye Zone 1 ekipmanı takabilir miyim?
- Genel olarak takabilirsiniz: daha yüksek ekipman koruma seviyesi daha düşük bölgede kullanılabilir, tersi olmaz. Ancak uygunluk yalnızca zone numarasıyla belirlenmez; gaz veya toz grubu, sıcaklık sınıfı, ortam sıcaklığı, koruma tipi ve sertifikanın özel şartları da uygun olmalıdır. Bölge doğru sınıflandırılmışsa o bölge için üretilmiş ürün çoğu zaman yeterlidir.
- Ex ekipman onarılabilir mi?
- TS EN 60079-19'a uygun biçimde, Ex onarım yetkisi olan bir atölye tarafından onarılabilir. Yetkisiz veya standarda aykırı müdahale, ürünün sertifikalı yapısının ve Ex uygunluğunun geçerliliğini ortadan kaldırabilir.